Zaburzenia depresyjne u młodzieży

Zaburzenia depresyjne u młodzieży

Społeczeństwo na tyle ruszyło z postępem, iż choroby charakterystyczne dla wieku dojrzałego pojawiają się coraz częściej także w wieku dojrzewania. Dzieci narażone są na niekorzystny wpływ stresu, nie mając odpowiednich form obrony. Ucieczka w chorobę jest częstym mechanizmem radzenia sobie z trudną sytuacją. Zbagatelizowanie drobnych objawów, które ewidentnie odbiegają od wcześniejszych zachowań dziecka, mogą pogłębić problem i rzutować na dalsze życie. Dlatego warto wiedzieć, kiedy pojawia się problem.

Psychologiczne czynniki sprzyjające zachorowaniu.
Występowanie depresji w rodzinie W znacznym stopniu niebezpieczeństwo tkwi z przyjęcia przez dziecko pewnych form zachowań i reakcji na różne sytuacje trudne i stresowe, które charakterystyczne są dla rodzica chorującego na depresję. Dziecko uczy się, jak radzić sobie z problemem i emocjami z nim związanymi, poprzez naśladowanie rodziców. Identyfikacja jest podstawową formą uczenia się życia wśród ludzi i wynika z chęci bycia z kimś blisko.
Przykład
Jeśli rodzic ma tendencje zatapiania smutków w alkoholu, jest duże prawdopodobieństwo,  iż dziecko może mieć w przyszłości problemy z nałogami, gdyż pojawią się trudności  z samokontrolą i umiejętnością rozwiązywania sytuacji trudnych w sposób społecznie akceptowalny. Rozmowa dostosowana do wieku dziecka na temat zachowania rodzica chorującego na depresję pozwoli zrozumieć i przyjąć dziecku postawę opiekuńczą, a nie naśladującą. Ułatwi kontakt i może pozwolić na wybór innych zachowań.

Sezonowość
Na nasze samopoczucie mają także wpływ zmiany pór roku i warunki pogodowe. Latem mamy więcej energii i chęci do podejmowania nowych wyzwań. Zima sprzyja senności i spowolnieniu. Są osoby, które bardziej odczuwają specyfikę pór roku. Jeśli w rodzinie występuje osoba z depresją sezonową, trzeba wziąć pod uwagę, czy dziecko nie przejawia podobnych form zachowań. Chodzi tu głównie o długi sen i brak uczucia wypoczynku po nim, trudności z przyswajaniem nowych treści, słaba koncentracja, łatwe rozpraszanie się, wycofanie z życia towarzyskiego, izolowanie się, podjadanie słodyczy i zjadanie większej ilości pokarmów bez wyraźnej przyczyny, rozdrażnienie i irytacja, wybuchy złego humoru, nadużywanie używek.

Traumatyczne zdarzenie bądź seria niepowodzeń przebiegające w krótkim czasie
Warto rozgraniczyć uczucie smutku od depresji. Zupełnie naturalną reakcją na trudną sytuację np. rozwód rodziców jest płaczliwa, wycofana z życia postawa dziecka, która w miarę upływającego czasu staje się neutralna wobec tematu rozwodu (ale nie obojętna).
Czym innym jest pewna tendencja w zachowaniu do widzenia wszystkiego w czarnych kolorach, stopniowego rezygnowania z życia towarzyskiego, zamykania się w sobie, nieadekwatnych wybuchów płaczu itd.
Istotne jest, by rozróżnić te dwie sytuacje i reagować na nie intuicyjnie.
Każde traumatyczne zdarzenie bądź seria niepowodzeń przebiegająca w krótkim czasie musi znaleźć ujście dla emocji gniewu, strachu, bezradności. Istotne, by uczucia wiązane były z tą konkretną sytuacją, a nie ulegały uogólnieniu i przesuwaniu się na inne obszary życia czy wydarzeń.
Przykład
Nastolatek będący prymusem w poprzedniej szkole zaczyna mieć poważne problemy  z uzyskaniem zaliczenia w szkole wyższej. Po rozmowie okazuje się, że dziewczyna, z którą wiązał nadzieje, spotyka się z kimś innym. Chłopak wycofuje się z kontaktów ze znajomymi z poczucia wstydu. Ma coraz większe problemy z koncentracją i pamięcią, gdyż nie potrafi nie myśleć o niej. Jest smutny, zamyślony i wykazuje niechęć do robienia czegokolwiek.
Problem dotyczy jego samooceny i samoakceptacji, która w dotkliwy sposób załamała się po odrzuceniu jego przez dziewczynę. Problemy, które pojawiają się w związku z jego ustawicznym myśleniem o swojej przegranej, zaczynają rzutować na inne sfery życia.       Tym samym udowadnia on sobie, że faktycznie jest nic nie wart bo nawet w nauce już mu nie idzie. Koło się zamyka.
Zawsze jest oczywiście szansa, że się z tego ocknie i wróci do normalności. Ale może też być inaczej. Chłopak potrzebuje wsparcia poprzez dojrzałą rozmowę, nie mającą na celu likwidacji bólu i zapomnienia o tym, co się stało, ale zrozumienia znaczenia tej sytuacji i tego, co się w tym momencie z chłopcem dzieje.
Szczególnie u chłopców pojawia się problem z wypłakaniem smutku. Choć jest on podstawową formą "oczyszczania" emocji, w naszej kulturze zyskał miano słabości. Uświadomienie sobie tego i przyzwolenie na bezpieczne odreagowanie trudnych emocji pozwala uratować dziecko przed deprecjonizacją siebie i wejściem w chorobę.

Rozpoznanie
Depresja w znacznej mierze zawęża się do braku radości i przyjemności z życia. Niemniej jednak przebiega dla każdego człowieka chorego z mniejszą lub większą ilością objawów, które mogą występować jednocześnie lub w odstępach czasowych. Dolegliwości możemy rozróżnić w czterech sferach: fizycznej, myślenia, emocjonalnej i wewnętrznego odczuwania (duchowej). Poniżej lista najczęściej występujących objawów.

Dolegliwości fizyczne

Nieustające zmęczenie
Towarzyszy nawet przy codziennych czynnościach.

Zmiany apetytu
Może występować zarówno utrata zainteresowania jedzeniem, jak i ciągłe uczucie nienasycenia i głodu.

Kłopoty ze snem
Sen płytki, uczucie niewyspania. Rankiem może pojawiać się lęk, zmartwienie, przerażenie.

Bóle
Obolałe jest całe ciało, stawy, głowa, krzyż. Leki nie uśmierzają tego bólu.

Niestrawność
Niekiedy pojawia się uczucie suchości w ustach, mdłości, odruchów wymiotnych, zaparć.

Spadek popędu seksualnego
U dorosłych impotencja, brak orgazmu, nieregularne miesiączki. U nastolatków brak zainteresowania sprawami płci, przy wcześniejszej przeciwnej postawie.

Skargi natury ogólnej
Poczucie osłabnięcia, zawroty głowy, bóle w klatce piersiowej, pocenie się, kłopoty   z oddychaniem, napięcie itd.

Zaburzenia myślenia

Kłopoty z koncentracją
Uczucie błądzenia myśli. Nieumiejętność opowiedzenia o tym, co przed momentem zostało przeczytane lub widziane.

Kłopoty z pamięcią
Świeże wydarzenia objęte są niepamięcią tj. terminy spotkań, numery telefonów. Pamięta się natomiast to, co było dawniej (5-10 lat temu).

Trudności w podejmowaniu decyzji
Bez różnicy, czy są to drobne, czy poważne decyzje.

Otępienie psychiczne
Samo myślenie jest powolne i sprawia trudność. Brak twórczych i nowatorskich pomysłów.

Koncentracja na przeszłości
Nieustanne przeżywanie zdarzeń minionych i zadawanie sobie pytań, co by było gdyby. Objaw szczególnie nasila się wieczorem.

Martwienie się o pieniądze
Nierealistyczne obawy dotyczące bankructwa. W zachowaniu rządzą skrajności. Raz jest skąpcem, a raz wydaje pieniądze bez opamiętania.

Negatywne myśli i impulsy
Widzenie życia w perspektywie zbliżającej się katastrofy. Lęki dotyczące śmierci lub krzywdy najbliższych. Może pojawiać się chęć zrobienia komuś krzywdy.

Objawy emocjonalne

Drażliwość
Wszystko wytrąca z równowagi. Łatwo traci się cierpliwość. Pamiętliwość krzywd.

Reagowanie niewspółmierne do bodźców
Drobne wydarzenia mogą wyzwolić salwy śmiechu, łez, strachu czy sentymentalizmu. Zachowanie przestaje być adekwatne do sytuacji.

Płaczliwość
Częsta i także bez wyraźnego powodu.

Agresja
Wybuchy złości i gniewu, które są niekontrolowane.

Poczucie winy
Za siebie i za zachowanie innych.

Wyrzuty sumienia
Poczucie swojej nieadekwatności i działanie nie tak, jak się powinno.

Zanik czułości
Brak poczucia należności do rodziny i przyjaciół. Nieokazywanie im ciepłych uczuć. Często duża skrywana złość w stosunku do niektórych bliskich.

Izolacja społeczna
Wycofywanie się ze świata i unikanie ludzi.

Wewnętrzne poczucie siebie

Brak przyjemności i radości
Odczuwanie jej dotkliwego braku.

Zobojętnienie
Poczucie nudy wobec wszystkich i wszystkiego. Koncentracja tylko na samym sobie.

Poczucie beznadziejności
Przekonanie, że może już być tylko gorzej.

Cierpienie egzystencjalne
Brak poczucia sensu i celowości życia.

Dylematy religijne
Obwinianie Boga za swoje cierpienia, wykłócanie się z Nim. Poczucie Boskiej kary i opuszczenia.

Rozmyślanie o śmierci
Przekonanie o rozwijającej się chorobie w ciele lub umyśle. Zarzucanie niekompetencji lekarzom i ukrywaniu prawdy o chorobie. Śmierć w fantazjach bywa fascynująca i kusząca.

Myśli samobójcze
Rozważanie sposobów dokonanie samounicestwienia, jako jedynego środka przeciwbólowego. Śmierć staje się jedynym rozwiązaniem.

Postępowanie
W przypadku dzieci kluczowym znaczeniem jest postawa rodziców. Bardzo trudny staje się do zaakceptowania sam fakt, iż dziecko wymaga pomocy psychiatrycznej czy psychologicznej. Nie tylko dla samych dorosłych, ale i dzieci, które nie chcą odbiegać           w niczym od rówieśników. Niestety, leczenie wymaga czasu i cierpliwości, jest żmudne i bywa trudne emocjonalnie do zniesienia. Jednakże efekty mogą pozwolić dziecku radzić sobie z podobnymi stanami w przyszłości i dorastać w poczuciu własnej siły czy sprawczości, które mają niebagatelny wpływ na rozwój osobowości, samoakceptacji czy samozadowolenia. Samozaparcie działa w obie strony. Nie tylko dziecko uczy się przezwyciężać swoje trudne momenty, ale i rodzic podążając za nim musi wyzwolić w sobie dodatkowy potencjał. Codzienne pokonywanie porannych trudności ze wstawaniem z łóżka, zapewnianiem wystarczającej ilości światła, walki ze stresem, planowaniu czasu, dodawaniu otuchy przy porażkach itd., wymaga mobilizacji całego systemu rodziny. Jeśli pomimo działań sytuacja pogarsza się koniecznie trzeba zgłosić się do specjalisty, który przepisze leki przeciwdepresyjne. Ułatwieniem także mogą być konsultacje psychologiczne czy nawet terapia depresji. Jednak by ta ostatnia odniosła pożądany efekt, musi nastąpić współpraca młodego pacjenta z terapeutą. W sezonowej depresji poleca się fototerapię, czyli naświetlania lampą. Nie należy zapominać o zdrowej diecie i ruchu na świeżym powietrzu, gdyż dobra kondycja fizyczna doskonale oddziaływuje na sprawność psychiczną i powrót do zdrowia.